تحميل الكتاب
عن الكتاب
يعرض هذا الكتاب موقف الشيخ محمد تقي المجلسي من الفلسفة و «مذهب الحكماء» ضمن سياق الجدل الشيعي حول الفلسفة والعرفان في التراث الإسلامي. يتناول المؤلف بالنقد آراء فلاسفة كابن سينا، ولا سيما في مسائل حدوث العالم والتوحيد، ويعدّ كثيراً من مقولاتهم مخالفة للعقل والنقل والعقيدة الإمامية. الكتاب مندرج في إطار الدفاع عن عقائد الشيعة وبيان المآخذ على الفلسفة الإسلامية وعلى بعض الاتجاهات العرفانية، مع الاستناد إلى المصادر الحديثية والكلامية الشيعية مثل كتب الشيخ الصدوق والكليني والعلامة المجلسي والعلامة الحلي وغيرهم. ويكشف العمل عن مناخ حاد في التعامل مع الفلاسفة والمتصوفة، حيث تُطرح الاعتراضات في صياغة جدلية حازمة وأحياناً عنيفة تجاه خصومه الفكريين. كما يساهم الكتاب في إظهار صورة التيار المناهض للفلسفة والعرفان داخل الحوزات، ويمثل وثيقة لفهم الذهنية السائدة في عصر المؤلف وموقفها من المنطق والفلسفة. ويستفاد من قائمة المصادر والمراجع أن التحقيق المعاصر للكتاب يحاول تأطير هذه الرسالة ضمن تاريخ الفلسفة في العالم الإسلامي ومسار الجدل بين التيارين الفلسفي والحديثي ـ الأخباري.
محتويات الكتاب ٧٠ عنواناً
- اگر امامت و خلافت دائر بین دو نفر شد که یکی عاقلتر باشد و دیگری عالمتر، باید آن کس که عاقلتر است مقدّم شود، و آن کس که عالمتر است کمک کار او گردد، همان طور که عمرو علی چنین کردند!٧٣
- معنای وحدت وجود بکلی معنای تعدد و تغایر را نفی میکند و در برابر وجود مقدس حضرت احدیت، تمام وجودات متصوره را جزء موهومات میشمرد و همه را ظل و سایه میشمرد، و سالک به واسطه ارتقاء به این مقام، تمام هستی خود را از دست میدهد و خود را گم میکند و فانی میشود٧٧
- سالک توجه به نفس خود بنماید، تا کمکم تقویت شده به وطن مقصود برسد که حتی در حین تلاوت قرآن بر او منکشف شود که قاری قرآن خداست جلّ جلاله٧٨
- و میفهمد که فعل از او سر نمیزند بلکه از خداست٧٨
- وجود و موجود، منحصر به حقیقت شخصی واحدی است که در موجودیت حقیقی اصلا شریکی ندارد. و در خارج، فرد دومی برای آن در کار نیست، و در صفحه وجود غیر از احدی وجود ندارد… بنابراین "عالم"، خیال است و وجود واقعی ندارد٧٩
- واجب الوجود همه چیزهاست، هیچ چیز از او بیرون نیست٧٩
- و در صحنه وجود هیچ احدیتی جز احدیت مجموع وجود ندارد٧٩
- منزه آنکه اشیا را ظاهر کرد و خود عین آنها است٧٩
- همانا آن ذات الهی به صورت خر و حیوان ظاهر است٧٩
- غیرمتناهی که صمد حق است به حیث که لا یخلو منه شیء ولا یشد منه مثقال عشر عشر أعشار ذرة٧٩
- معنای "علت بودن" و افاضه خداوند به این باز میگردد که خود او به صورتهای مختلف و گوناگون درمیآید٨٠
- عارف کسی است که حق را در همه چیز ببیند؛ بلکه عارف او را عین هر چیز میبیند٨٠
- آن چه دیده میشود همان حق است، و خلق وهم و خیال میباشد٨٠
- هنگامی که ما خداوند را شهود میکنیم خودمان را شهود کردهایم، زیرا ذات ما عین ذات اوست، هیچ مغایرتی بین آن دو وجود ندارد جز اینکه ما متعینیم و او مطلق…؛ و هنگامی که او ما را شهود میکند، ذات خودش را که تعین یافته و به صورت ما درآمده و ظهور کرده است مشاهده میکند٨٠
- عارف کامل آن است که هر معبودی را نموداری بداند که حق در آن پرستیده میشود، و به همین جهت است که همه ایشان آن را "اله" نامیدهاند، گرچه نام آن یا سنگ است و یا درخت، و یا حیوان است و یا انسان، و یا ستاره است و یا فرشته٨٠
- معبود در هر صورتی که باشد چه حسی مانند بتها، و چه خیالی مانند جن، و چه عقلی مانند ملائکه همان حق است٨٠
- چگونه خداوند سبحان تمامی اشیا نباشد در حالی که وجود او هیچ حدی نداشته، و از جهت شدت و غنا و تمامیت، نامتناهی است؟! اگر وجودی از ذات او خارج باشد، او به آن محیط نبوده، وجودش محدود به نبودن آن چیز میشد! و خداوند برتر از آن است بلکه اگر شما ریسمانی را به زمین هفتم فرو فرستید باز هم بر خدا فرو خواهد افتاد٨١
- معنای وحدت وجود به کلی معنای تعدد و تغایر را نفی میکند و در برابر وجود مقدس حضرت احدیت تمام موجودات متصوره را جزء موهومات میشمارد وليس في الدار غيره ديار٨١
- غیرتش غیر در جهان نگذاشت/ لاجرم عین جمله اشیا شد٨٥
- فهرست سخنان مخالفین فلسفه و عرفان
- قید ابتداع و اختراع قدرت، رد است برمذهب باطله حکمای ملعون که بعضی از ایشان عالم را قدیم میدانند٤١
- بدون اختلاف بین علما هرکس معتقد به قدم عالم باشد کافر است، زیرا فرق مسلمان با کافر همین است، و حکم او در آخرت حکم بقیه کفار است٤٣
- هیچ کس کفو و نظیر و مانند خدا نیست ردّاً علی الحکما که عالم را قدیم میدانند و در قدم نظیر او میدانند٤٤
- جمعی از حکما که به پیغمبری و شرعی قائل نبوده اند و مدار امور را بر عقل ناقص خود میگذاشته اند به قدم عالم قائل بوده اند٤٥
- تعدد قدما محال است، و به جز یک ذات قدیم نمیتواند بود٤٥
- هر که در ازلیت غیر خدا را با خدا مقرون گرداند به دو واجب الوجود قائل شده است٤٥
- حق تعالی خارج از زمان است٤٥
- مجردی به غیر حق تعالی نمی باشد٤٥
- باید دانست که ملائکه اجسام لطیفه اند و مکان دارند٤٥
- تأویل ملائکه به عقول مجرده چنانچه بعضی حکما کرده اند انکار ضرورت دین است و کفر است٤٥
- قائل شدن به عقول قدیمه و هیولای قدیمه چنانکه فلاسفه به آن قائل هستند، همه کفر است٤٦
- فارق بین اسلام و فلسفه این مسأله است که خداوند قادر نبوده و مجبور باشد، و این همان کفر صریح است٤٧
- واجب است بر تو اقرار به اینکه معراج حضرت رسول ﷺ جسمانی بوده است و با همین بدن شریف به معراج رفته و از آسمان ها گذشته است و گوش نده به شبهات فلاسفه که می گویند: شکافتن و التیام در افلاک ممکن نیست٤٩
- روایات بسیاری دال بر این مطلب است که ملائکه اجسامی لطیف هستند٤٩
- ترویج کتب فلاسفه در میان مسلمین، از بدعتهای حاکمان جور و معاند با ائمه معصومین(ع) برای سلب توجه مردم از ائمه و شرع مبین بوده است۵۴
- من متحیرم که آنها چگونه به خود جرأت دادهاند نصوص آشکار اهل بیت عصمت و طهارت(ع) را به واسطه حسن ظن به فلاسفه کافریونانی که اعتقاد به هیچ دین و مذهبی ندارند، تأویل و توجیه نمایند۵۵
- بدان که وجوب ایمان به بهشت و دوزخ جسمانی به نحوی که در صریح آیات و اخبار متواتره وارد شده است از ضروریات دین اسلام است و کسی که مطلقا بهشت و دوزخ را انکار کند مانند ملاحده یا تأویل کند آنها را مانند فلاسفه بیشک کافر است۵۶
- شیخ ابوعلی در رساله مبدأ و معاد تصریح به این مراتب [روحانی بودن معاد] نموده و در شفا از ترس علماء اسلام معاد جسمانی را حواله به صاحب شریعت نموده۵۷
- متروک شده است کتب و مذاهب شیعه الیوم به اعتبار اشتغال طلبه به کتب حکما و عامه، و شیطان در این باب سعی خود را تمام کرده است۶۹
- ای عزیز ببین که آنچه در عرض چندین هزار سال حکما و عقلا فکر کردهاند و بعد از صدهزار خطا به یک معنی یا دو معنی حق راه بردهاند، ائمه تو در یک خطبه و یک حدیث، اضعاف آن را برای تو مبرهن بیان کردهاند؛ ولکن اکثر الناس لا یعقلون٦٥
- متروک شده است کتب و مذاهب شیعه الیوم به اعتبار اشتغال طلبه به کتب حکما و عامه، و شیطان در این باب سعی خود را تمام کرده است٦٩
- بیشتر مردم زمان ما میراث اهل بیت پیامبرشان را رها کرده و به آراء خودشان اعتماد و اکتفا کردهاند. از آن جمله، کسانی هستند که پیرو مکتب فلاسفه میباشند، فلاسفهای که هم خود گمراه بودهاند و هم دیگران را گمراه کردهاند٧٠
- هیچ ذرهای در زمین و آسمان از علم او غایب نیست، به خلاف گمان آن فیلسوف که قائل است بر اینکه خداوند به جزئیات امور، عالم نیست و این قول کفر است٧١
- علم الهی به جمیع اشیا از کلیات و جزئیات احاطه نموده. و این معنی اجماعی مسلمانان است و انکار جمعی از حکما، علم الهی را به جزئیات، کفر است٧٢
- متمسك شدن به آنچه صاحب اشارات [ابن سينا] يا شارح آن [فخر رازي] و امثال ايشان گفته اند يا آملي و اشباه او چنين نوشته اند برضلالت و اضلال افزودن است٧٤
- مشهور است كه در زمان محيي الدين، قريب به چهارصد كس از علماي شيعه وسني، در كفران لعين، و رد مقالات زندقه آياتش كتابها نوشتند، و بسيار كسى از علماء وفضلا در زمان ابن سينا، او را كافرو ملحد گفتند، و كتابي را كه به شفا مترجم است، هرزه ها كه در آن درج كرده كه در واقع كتاب شفا به نقطتين است [شقا]٧٤
- خواندن فلسفه حرام است مگربراي نقض كردن٧٤
- جهاد با فلاسفه واجب است٧٤
- به خدا سوگند حضرت محمد ﷺ جز براي ابطال اين خرافات و مزخرفات از جانب خداوند مبعوث نشده است٧٤
- فلاسفه اصول اسلام را اخذ كرده، سپس آنها را بر طبق آراي خود تفسير و تأويل كردند… آنان تنها در ظاهر با مسلمانان توافق دارند و گرنه در واقع تمامي اعتقادات آنها هدم اسلام و اطفاء نور شريعت است٧٥
- طایفه صوفیه به این بدعتها قناعت نکرده و اصول دین را هم تحریف کرده و قائل به وحدت وجود شدهاند٨٦
- سخنان علامه مجلسی درباره ابن عربی و مولوی و حلاج و حسن بصری و غزالی و سفیان ثوری و دیگر صوفیه٨٧ الی ٩٣
- فهرست روایات
- آنچه ازلی باشد مفعول و مخلوق نخواهد بود، همانا هر فعلی حادث و مخلوق است٤٢
- اگر چیزی در بقا با خداوند می بود دیگر ممکن نبود که خداوند خالق آن چیز باشد، چه اینکه در این صورت آن چیز پیوسته با خداوند بوده است، پس چگونه ممکن است خداوند آفریننده چیزی باشد که ازلا با او موجود بوده است؟!٤٣
- اگر من آن را در حالی که موجود بوده است ایجاد کرده باشم، هیچ نیازی به ایجاد کردن آن نداشته ام، چرا که آن خودش موجود بوده است٤٣
- ایجاد کردن چیزی که خودش موجود است محال است٤٣
- سلیمان گفت: زیرا اراده او همان علم اوست! امام رضا (ع) فرمودند: ای جاهل! پس هرگاه چیزی را بداند آن را اراده کرده است؟! سلیمان
- گفت: آری! حضرت فرمودند: پس هرگاه چیزی را اراده نکرده باشد آن را نمی داند؟ سلیمان گفت: آری! حضرت فرمودند: از کجا این را می گویی؟ و کدام دلیل در کار است که اراده او علم اوست؟! در حالی که خداوند قطعا چیزهایی را می داند که هرگز آن را اراده نمی کند، و خودش عزّ و جلّ می فرماید: اگر می خواستیم آن چه را که به تو وحی کرده ایم از بین می بردیم! پس خدا می داند که چگونه آن را از بین ببرد اما هرگز آن را از بین نمی برد٦١
- اراده محدث است، زیرا فعل هر چیز محدث است٦٢
- اراده خداوند عزوجل تنها "احداث" و "ایجاد" و "فعل" اوست نه چیز دیگر… پس اراده او تبارک و تعالی جز فعل او چیزی نیست. درباره هر چیز تنها می گوید: "باش"، پس موجود می شود. بدون اینکه سخنی بر زبان راند یا تلفظ و اندیشه ای داشته باشد٦٢
- شرابخوار تشنه می میرد و تشنه سر از گور در می آورد و تشنه به دوزخ می رود٦٤
- هنگامی که شرابخوار سخن گفت او را تصدیق نکنید و وقتی خواستگاری کرد به او زن ندهید و هنگامی که مریض شد از او عیادت نکنید و هنگامی که مرد به تشییع جنازه اش نروید و او را بر امانتی امین
- قرار ندهید پس کسی که او را امین حساب کرد بر امانتی و از بین برد بر خداوند نیست که آن امانت را حفظ کند و او را نباید برای کاری اجیری کرد زیرا خداوند در قرآن (نساء/ آیه ۵) می فرماید: اموال خود را به دست سفیهان ندهید. و چه کسی سفیه تر از شرابخوار است۶۴
- بزرگی او این گونه نیست که جوانب مختلف، او را به اطراف کشانده، و از او جسمی بزرگ ساخته باشند، و عظمت او چنان نیست که اطراف به او پایان یافته، و از او جسدی بزرگ ساخته باشند، بلکه او دارای بزرگی شأن و عظمت سلطنت است۸۲
- همانا خداوند تعالی جدا از خلقش، و خلقش جدا از او می باشند، و هر چیزی که نام شیء بر آن توان نهاد مخلوق است مگر خداوند عز و جل. و خداوند آفریننده همه چیز است، بس والاست آنکه هیچ چیز مانند او نیست۸۲
- اگر خداوند به صورت خلق باشد، به چه نشانه و دلیلی استدلال خواهد شد که یکی از آن دو خالق و آفریننده دیگری است؟!۸۲
- همانا جز خداوند یگانه همه چیز دارای اجزا است، و خداوند یکتا نه دارای اجزا، و نه قابل فرض پذیرش کمی و زیادی می باشد. هر چیزی
- که دارای اجزا بوده، یا قابل تصور به پذیرش کمی و زیادی باشد مخلوق است و دلالت بر این که او را خالقی میباشد٨٣
- چگونه چیزی که خود او آن را ایجاد کرده در او موجود شود و به خود او بازگردد؟!٨٣
لا يوجد عنوان بهذه الكلمة.













