تحميل الكتاب
عن الكتاب
يتناول هذا الكتاب بالدراسة العقيدة الكلامية للعصمة في الفكر الإسلامي، مع التركيز على المدرسة الإمامية وامتدادات هذه العقيدة في سائر المذاهب والديانات. يبدأ المؤلف ببحث دقيق لمفهوم العصمة في اللغة والاصطلاح، ثم يعرض التصورات الكلامية المتنوعة حول حقيقتها، كمسلك الجبر واللطف والملَكة والعلم والعشق، مع تحليل نقدي ومقارنة بينها وصولاً إلى رأي مختار. كما يعالج حضور العصمة في القرآن الكريم والروايات، ويفحص الألفاظ والمعاني القريبة والمرادفة لها كالإخلاص والاصطفاء والعدالة والحجية، مبيّناً حدود التداخل والاختلاف بينها. ويتتبع الكتاب الجذور التاريخية لفكرة العصمة في الأديان السابقة، وفي الفكر الإسلامي منذ عصر النبي محمد (ص) والأئمة (ع)، مع مناقشة موسعة لفرضيات تُرجع ظهور هذه العقيدة إلى عوامل سياسية أو غلو أو تأثيرات دينية وثقافية خارجية. ثم يعرض الأدلة العقلية والنقلية على العصمة، مستنداً إلى مباحث اللطف الإلهي، وغايات البعثة، وحجية الأنبياء والأئمة (ع)، ودلالات المعجزة، وما يترتب على وجوب المتابعة والأمر بالمعروف والنهي عن المنكر. ويتضح من امتداد مباحث الكتاب أن الهدف الأساس هو بيان الآثار والنتائج الفقهية والأصولية للاعتقاد بالعصمة، وكيف يؤثر هذا المبنى الكلامي في حجية أقوال المعصوم (ع) وفهم النصوص الشرعية ومنهج الاستدلال الفقهي.
محتويات الكتاب ٢٣٤ عنواناً
- سخنی با خواننده١٧
- پیشگفتار٢١
- فصل یکم: تبیین مفهوم عصمت
- گفتار یکم: عصمت در ادبیات و لغت عرب٢٨
- واژه عصمت٢٨
- نتیجهگیری٣٥
- گفتار دوم: مفهوم کلامی عصمت٣٧
- عصمت از دیدگاه کلام امامیه٣٨
- اندیشه عصمت در کلام اهل سنت٤٠
- جمعبندی دیدگاههای متکلمان اسلامی درباره عصمت٤٥
- گفتار سوم: عصمت در قرآن و روایات٤٧
- واژه عصمت در قرآن٤٧
- مفهوم کلامی عصمت در قرآن٥٣
- واژه عصمت در روایات٦٤
- معنای کلامی عصمت در روایات٧٠
- نتیجه بحث قرآنی٧٧
- گفتار چهارم: تفسیر ماهیت عصمت٧٨
- مسلک جبری عصمت٧٩
- نقد٨١
- الف) فقدان ارزش مقام عصمت٨١
- ب) عدم برتری معصوم٨٢
- ج) بیمعنا شدن الگو قرار گرفتن انبیا٨٢
- د) عدم استحقاق پاداش بر ترک گناه٨٢
- هـ) بیمعنا شدن عصمت٨٢
- مسلک لطف٨٤
- دیدگاه ترکیب لطف و تهذیب٩٨
- نظریه ملکه در تفسیر عصمت٩٩
- ترکیب دیدگاه ملکه و نظریه لطف١٠٤
- دیدگاه فطرت و تأیید روح١٠٧
- دیدگاه هدایت (تقریر جدیدی از نظریه فطرت)١١١
- مسلک علم در تبیین حقیقت عصمت١١٣
- مسلک عشق و عقل محض١٢١
- دیدگاههای ترکیبی جدید١٢٣
- جمعبندی دیدگاهها١٣٤
- دیدگاه مختار١٣٥
- ۱. موهبتی بودن عصمت١٣٦
- ۲. اکتسابی بودن عصمت١٣٦
- ۳. لزوم تفکیک میان حقیقت عصمت از اشتباه و عصمت از گناه۱۳۷
- ۴. ملازمه و ارتباط وثیق میان عصمت و علم به غیب معصوم۱۳۸
- خاتمه: عصمت و عناوین مشابه و معادل۱۴۹
- واژههای معادل عصمت۱۴۹
- ۱. اخلاص۱۴۹
- ۲. اصطفا۱۴۹
- ۳. اجتبا۱۵۰
- ۴. اختیار۱۵۰
- ۵. نزاهت۱۵۱
- ۶. تطهیر۱۵۲
- ۷. توفیق و تسدید و تأیید۱۵۲
- ۸. صدق، امانت، تبلیغ و فطانت۱۵۴
- واژههای مشابه۱۵۷
- ۱. عدالت۱۵۷
- ۲. ذُکاء و فطانت۱۵۹
- ۳. حجیت۱۶۱
- نتیجه واژه شناسی۱۶۴
- فصل دوم: ریشهیابی تاریخی اعتقاد به عصمت
- گفتار اول: پیشینه اندیشه عصمت در ادیان گذشته۱۶۸
- پیشینه عصمت در ادیان غیرا براهیمی هند و چین۱۶۸
- پیشینه عصمت در دین زرتشت۱۷۳
- پیشینه عصمت در دین یهود۱۷۵
- اندیشه عصمت در مسیحیت١٧٨
- نتیجهگیری بحث تاریخ عصمت در ادیان پیش از اسلام١٨١
- گفتار دوم: سابقه اندیشه عصمت در اسلام١٨٢
- گزارشهای تاریخی موهم عدم اعتقاد به عصمت٢٠٠
- گفتار سوم: بررسی دیدگاههای مختلف در مورد منشأ اندیشه عصمت٢٠٣
- ۱. انتساب اندیشه عصمت به هشام بن حکم و مؤمن الطاق (عصر امام صادق علیهالسلام)٢٠٤
- سخن رونالدسون در این انتساب٢٠٥
- نقد انتساب نظریه عصمت به عصر امام صادق علیهالسلام٢٠٨
- نقد سخن رونالدسون٢١١
- ۲. انتساب عقیده عصمت به عبدالله بن سبا٢١٣
- نقد دیدگاه انتساب نظریه عصمت به عبدالله بن سبا٢١٦
- ۳. اتخاذ نظریه عصمت از آموزههای زرتشتی و فرهنگ ایران باستان٢٢٢
- نقد دیدگاه اخذ نظریه عصمت از آموزههای زرتشتی٢٢٦
- ۴. دیدگاه صوفیه و پیدایش اندیشه عصمت٢٣٠
- نقد دیدگاه انتساب نظریه عصمت به صوفیه٢٣١
- ۵. دیدگاه «روح کاریزماتیک» در ادیان٢٣٦
- نقد دیدگاه روح کاریزماتیک به عنوان مبدأ اعتقاد به عصمت٢٤١
- ۶. سیاسی بودن اعتقاد به عصمت٢٤٤
- نقد نظریه سیاسی بودن اعتقاد به عصمت٢٤٥
- ۷. نظریه غلو٢٤٧
- نقد دیدگاه غلو به عنوان مبدأ اندیشه عصمت٢٦٠
- نقد روش شناختی٢٦٦
- فرضیه رقیب٢٦٨
- فرضیه تقیه از دوست٢٦٨
- معنای غلو و حد و مرز آن٢٧٠
- علم غیب٢٧٦
- فصل سوم: ادله عصمت
- گفتار اول: امکان عصمت٢٨٠
- نقد و بررسی برداشت از سخن غزالی٢٨٥
- نتیجه بحث امکان عصمت٢٨٧
- گفتار دوم: ادله عقلی عصمت٢٨٧
- دلیل اول: لطف٢٨٨
- تقریب نخست٢٩٢
- اهداف و اغراض بعثت پیامبران٢٩٤
- ۱. تعلیم و تربیت٢٩٤
- ۲. ابلاغ پیام الهی و وحی خداوند به مردم٢٩٥
- ۳. اتمام حجت خدا بر مردم٢٩٥
- ۴. ایجاد زمینه برپایی عدالت در جامعه٢٩٦
- ۵. متحققساختن الگوها و نمونههای تربیتی برای افراد بشر٢٩٦
- تقریب دوم٢٩٩
- درآمدی بر دو تقریب٣٠٠
- تقریب سوم٣٠٣
- درآمدی بر تقریب سوم٣٠٤
- تقریب چهارم٣٠٥
- تقریب پنجم٣٠٦
- دلیل دوم: معجزه٣٠٨
- مقام نخست: دلالت معجزه بر عصمت در مقام اخذ و بازخوانی وحی٣٠٨
- مقام دوم: دلالت معجزه بر عصمت در مقام عمل٣١٠
- دلیل سوم: روشنبینی درونی پیامبران٣١١
- دلیل چهارم: وجوب متابعت٣١٧
- دلیل پنجم: نهی از منکر (وجوب انکار)٣١٨
- دلیل ششم٣١٩
- بیان ملازمه٣١٩
- نقد و بررسی٣٢٠
- نتیجهگیری و ارزیابی ادله عقلی٣٢٠
- گفتار سوم: ادله نقلی عصمت٣٢٤
- ادله نقلی٣٢٧
- استدلال نخست٣٢٧
- نقد دلیل٣٢٨
- نقد و بررسی٣٢٨
- استدلال دوم٣٢٩
- مناقشه٣٣٠
- استدلال سوم٣٣١
- استدلال چهارم٣٣١
- درآمدی بر این استدلال٣٣٧
- استدلال پنجم٣٣٨
- استدلال ششم٣٤١
- استدلال هفتم٣٤٥
- استدلال هشتم٣٤٦
- فصل چهارم: پیامدهای اصولی و فقهی اندیشه عصمت
- بخش یکم: قلمرو عصمت٣٥٠
- حوزههای عصمت از نگاه اندیشوران٣٥٠
- مقام نخست: عصمت در اخذ و بازخوانی وحی٣٥٦
- مقام دوم: عصمت در تفسیر و تبیین وحی٣٥٩
- مقام سوم: عصمت از اشتباه و خطا و فراموشی در انجام تکالیف شخصی و اجتماعی٣٦١
- مقام چهارم: عصمت از گناه٣٦٢
- بخش دوم: پیامدهای اندیشه عصمت در اصول فقه امامیه٣٦٣
- مقدمه٣٦٣
- گفتار یکم: معنای اصطلاحی حجت در علم اصول٣٦٤
- گونههای مختلف حجت٣٦٥
- ۱. حجت ذاتی٣٦٥
- ۲. حجیت مجعول (قراردادی)٣٦٦
- تقسیم حجیت از دیدگاه صدرالمتألهین٣٦٧
- لوازم عقلی حجیت٣٦٧
- الف) معذریت٣٦٨
- ب) منجزیت٣٦٨
- ج) صحت اسناد محتوایی حجت به شارع٣٦٩
- گفتار دوم: حجیت کتاب خدا٣٦٩
- گفتار سوم: حجیت سنت٣٧١
- معنای سنت در لغت٣٧٢
- معانی فقهی و اصولی سنت٣٧٣
- معنای اصطلاحی سنت در علم اصول٣٧٣
- ارتباط میان عصمت و حجیت سنت لفظی٣٧٨
- ارتباط عصمت و حجیت سنت فعلی٣٧٩
- حدود دلالت فعل معصوم٣٨٠
- حجیت تقریر و سکوت معصوم٣٨٣
- حجیت سیره عقلا٣٨٤
- حدود حجیت سیره عقلایی٣٨٥
- نتایج متعدد اصولی حجیت سیره و سکوت معصوم٣٨٧
- ۱. حجیت خبر ثقه٣٨٧
- ۲. حجیت ظواهر٣٨٧
- ۳. حجیت قواعد فقهی٣٨٨
- ۴. ملاک حجیت اجماع٣٨٨
- حجیت اجماع٣٨٩
- حجیت سیره متشرعه٣٩٠
- استفاده از نظریه عصمت برای اثبات مبنای اصولی تعارض دو حدیث٣٩١
- استفاده از ترک استفصال معصوم برای اثبات اطلاق٣٩١
- بخش سوم: پیامدهای اندیشه عصمت در فقه امامیه٣٩٢
- گفتار یکم: تمسک به سنّت (قول، فعل و تقریر) معصوم برای اثبات حکم شرعی٣٩٢
- ۱. اثبات حکم شرعی جواز سلام دادن در نماز میت با تمسک به فعل معصوم٣٩٣
- ۲. اثبات موضوع شرعی وحدت سوره ضحی و انشراح با استناد به فعل معصوم٣٩٤
- ۳. استدلال به فعل معصوم برای اثبات جواز قضاوت در مسجد٣٩٥
- ۴. استدلال به فعل معصوم برای اثبات استحباب تکاندن دست بعد از تیمم۳۹۷
- ۵. استناد به فعل معصوم برای اثبات استحباب زیارت قبور مؤمنان برای زنان۳۹۷
- ۶. استناد به قول معصوم برای اثبات جواز تملک غنیمت جنگی۳۹۸
- ۷. استناد به فعل معصوم برای جواز استفاده از سبزه زارها۳۹۹
- ۸. عصمت، منشأ تفصیل حکم جواز عمل حاکم به علم خود در مقام قضاوت و تطبیق احکام الهی۳۹۹
- ۹. جزءالعلّه بودن فعل معصوم برای یافتن حکم اولیه اسلام در مورد حکم نماز هنگام خوف۴۰۰
- گفتار دوم: تفکیک سنت واقعی از غیر سنت (شرط اعتبار حدیث)۴۰۲
- ۱. طرد روایات سهو النبی۴۰۲
- توجیه نخست۴۰۴
- توجیه دوم۴۰۴
- توجیه سوم۴۰۶
- بررسی و ارزیابی۴۰۶
- ۲. طرد روایت به دلیل اسناد خطا به قول معصوم۴۰۷
- ۳. طرد روایت به دلیل تنافی آن با عصمت پیامبر از خطای در فهم مسائل اجتماعی۴۰۹
- ۴. طرد روایت به دلیل اشتمال بر انتساب فراموشی و سهو به رسول خدا ﷺ در حوزه احکام الهی۴۱۱
- ۵. شبهه طرد روایت به دلیل انتساب عدم بلاغت ادبی به امام معصوم ﷺ۴۱۲
- ۶. طرد روایت به دلیل انتساب فراموشی وضو به امام علی ﷺ۴۱۳
- ۷. استفاده از عصمت برای طرد روایت مشتمل بر نکتهای غیرمعقول۴۱۴
- گفتار سوم: توجیه محتوای روایت به خلاف ظاهر آن۴۱۶
- ۱. عصمت در انجام وظایف شخصی معصوم۴۱۶
- ۲. تفصیل حکم میان معصوم و غیرمعصوم در مسائل حدّ۴۱۸
- ۳. توجیه عمل معصوم برای اثبات منفعت عقلایی برای میته۴۱۹
- ۴. توجیه خوردن مال بهدست آمده از قمار از روی جهل توسط معصوم (ع)۴۲۰
- بخش چهارم: پیامدهای اندیشه عصمت در اصول فقه اهل سنت۴۲۱
- گفتار یکم: حجیت اتفاق امت در دیدگاه اهل سنت۴۲۲
- معنای حجیت اجماع استقلالی۴۲۴
- حجیت اجماع۴۲۴
- برداشت جدیدی از حجیت اجماع۴۲۶
- تصحیح برداشتی اشتباه از مفهوم اجماع۴۲۸
- برداشت سیاسی – اجتماعی از مفهوم اجماع۴۲۹
- نظریه خرد جمعی۴۳۰
- گفتار دوم: دیدگاه اصولی اهل سنت در مورد حجیت سنت صحابه۴۳۳
- شرایط حجیت سنت صحابی۴۳۴
- دیدگاه عدم حجیت سنت صحابه در میان اهل سنت۴۳۵
- تصریح اهل سنت به عدم عصمت صحابه۴۳۶
- پیگیری اندیشه عصمت در ادله حجیت سنت صحابه۴۳۷
- دلیل یکم۴۳۷
- دلیل دوم۴۳۹
- دلیل سوم۴۴۱
- دلیل چهارم۴۴۲
- دلیل بر عصمت ابوبکر۴۴۴
- عصمت ابوبکر و عمر در کلام علمای اهل سنت۴۴۵
- عصمت عمر بن خطاب در کلام ابن عربی٤٤٥
- عصمت ابوبکر و عمر در روایات اهل سنت٤٤٦
- حدیث اهل سنت دال بر عصمت عمر٤٤٧
- بخش پنجم: پیامدهای اندیشه عصمت در فقه اهل سنت٤٤٨
- فعل صحابه منشأ اثبات حکم خوابیدن قبل از نماز عشا٤٤٩
- اثبات عدم وجوب نکاح از طریق فعل صحابه٤٥٠
- اثبات جزئیات اجرای حد نوشیدن شراب توسط فعل صحابه٤٥١
- فعل صحابه منشأ اثبات حکم قصاص٤٥٢
- نماز تراویح، سنت صحابه خلاف سنت رسولالله ﷺ٤٥٣
- اثبات حرمت زیارت قبور از طریق تمسک به عدم فعل صحابه٤٥٤
- استنباط کیفیت زیارت پیامبر ﷺ از طریق فعل صحابه٤٥٦
- عثمان، مبدع اذان ثالث٤٥٧
- اثبات کراهت جماعت برای نماز نافله در غیر ماه مبارک رمضان از طریق فعل صحابه٤٥٧
- سنت صحابه در زیادکردن رکعات نماز شب در ماه مبارک رمضان٤٥٨
- اثبات استحباب مؤکد بودن تسویه صفوف نماز جماعت بهوسیله فعل صحابه٤٥٨
- تمسک به فعل صحابه برای اثبات جواز اقتدا به امام جماعتی که در فروع با مأموم اختلاف دارد٤٥٩
- اثبات میزان استفاده از آب در غسل میت بهوسیله فعل صحابه٤٥٩
- اثبات جواز معانقه و استثنای حرمت آن در هنگام سفر بهوسیله فعل صحابه٤٥٩
- استناد به فعل صحابه برای اثبات صحت جهاد بعد از اذن والدین حر و مسلمان٤٦٠
- اثبات جواز بوسیدن دست مؤمن عالم با عمل صحابه٤٦٠
- تمسک به فعل صحابه برای اثبات جواز استفاده از قربانی حج و غنیمتهای خوردنی٤٦١
لا يوجد عنوان بهذه الكلمة.











